De bibliotheek van Tom Barman
De Standaard, 30/11/2000

De boeken in het appartement van Tom Barman staan op de schouw, omdat de boekenkast is voorbehouden voor een collectie vinylplaten. ,,Zoals je ziet, heb ik niet zoveel boeken,'' zegt hij. ,,Ik ben pas drie, vier jaar geleden beginnen verzamelen, omdat ik nu pas het geld heb om boeken te kopen en tijd om ze te lezen. Gedurende heel mijn twintiger jaren ben ik op tournee geweest, en in het begin ben je toch vooral bezig met feestjes bouwen - het is pas na verloop van tijd dat je leert om je tijd wat beter te benutten. Maar als ik tegenwoordig op reis ga, kom ik altijd met twintig, dertig boeken terug.''

,,Mijn bibliotheek - of wat daarvoor moet doorgaan - bestaat voornamelijk uit romans en verhalenbundels, vooral Engelstalige literatuur. Er zitten wat Duitsers bij, heel weinig Belgen, een paar Nederlanders. Verder is het een samenraapsel van biografieën, en veel naslagwerken. Enfin, kijk zelf maar. Ik heb niet alles gelezen, hoor. Er zitten ook wat 'pogingen' tussen, waar ik wel aan begonnen ben, maar niet ben doorgeraakt. Zoals Cormack McCarthy. Pastoraal, veel te poëtisch, en veel te traag - niet dat het altijd als een trein vooruit moet gaan, maar na dertig of veertig bladzijden moet ik wel ingeburgerd zijn. Geweldig veel oudere dingen staan er niet tussen, nee, het is vooral twintigste-eeuws. Ik heb wel iets van Stendhal, maar verder eigenlijk niets.''

,,De laatste tijd zit ik in een Amerikaanse fase, zoals je kan zien: Don De Lillo, Raymond Carver. Ik ben bij Carver aanbeland via Short Cuts van Robert Altman, die gebaseerd was op verhalen van Carver - meestal kom ik op die manier bij boeken terecht, eerder dan recensies te lezen of zo. Enfin, ik ben dat dan beginnen lezen, maar ik snapte er niks van: dat zijn verhalen die nergens beginnen en nergens eindigen. Maar op den duur is dat onder mijn huid gekropen en ik ben er echt volkomen verslaafd aan geraakt. Ik heb ondertussen alles van hem gelezen - niet dat dat zoveel is. En via hem ben ik dan weer bij Tsjechov terechtgekomen, omdat ze Carver wel eens 'de nieuwe Tsjechov' noemen. Vond ik ook goed.''

,,En voor de rest amuseer ik mij met bundelingen van filmkritieken. Dit zijn bijvoorbeeld alle filmkritieken van François Truffaut - fantastisch. Daarin vind je 'What Critics Dream About', een essentieel essay, dat zijn visie op de filmkritiek samenvat. Gewoon een bijbel voor filmliefhebbers. Dit is ook een interessante reeks: alle interviews met Mike Leigh, Quentin Tarantino,... Dat zijn natuurlijk geen dingen die je van A tot Z leest. Je slaat dat open en je bladert daar wat in, op zoek naar iets dat je kan gebruiken - ik ben zelf ook bezig aan een film nu, zie je. Biografieën van cineasten of scenaristen interesseren me ook wel: de drank-, dope- en vrouwenhistories van iemand als Jim Thompson - scenarist van The Killing van Stanley Kubrick, of de obsessies van Rainer Werner Fassbinder.''

De romantiek van het kunstenaarsbestaan? ,,Absoluut, ik vind: hoe meer glamour hoe liever.'' En hij relativeert dat niet omdat over hem ook zulke verhalen de ronde doen? ,,Daar merk ik anders niet veel van. En als ik zoiets hoor, zeg ik: het is allemaal nog veel en veel erger in het echt,'' grijnst hij. Maar is wakker worden met een kater wel glamoureus? Hij lacht. ,,Aah, dat is natuurlijk de vraag. Ach, eigenlijk is dat allemaal heel zielig natuurlijk, maar bij mensen als Thompson vind ik dat obsessionele en destructieve heel interessant.''

,,Of me dat helpt om hun werk te begrijpen? Allicht, werk en leven van een kunstenaar vormen één geheel. Maar daar gaat het mij niet eens om. Wat mij vooral interesseert, is hun werkwijze. Neem de films van Scorsese. Je zou toch denken dat zo iemand vol ideeën zit, maar dan lees je dat die ook wel eens 48 uur voor een leeg blad zit, zichzelf op te vreten, te panikeren, zodat hij ten einde raad een idee pikt van iemand anders en begint te draaien zonder dat zijn scenario af is. Sommigen beginnen te filmen met een half idee, iemand als Kubrick werkt drie jaar aan elk detail van zijn film. Ik probeer al die werkmethodes in mijn achterhoofd te houden als ik mijn eigen werkwijze ontwikkel. Wat ik eruit leer is dit: als je een film maakt, vind dan de filmgeschiedenis gewoon opnieuw uit. Er bestaan geen regels of dogma's. Er bestaan geen modelscenaristen of modelregisseurs. De enige regel die wat mij betreft wél geldt is een adagium van Scorsese: film what you know , en als je het goed doet, dan kom je vanzelf wel terecht bij wat je niet kent.''

,,En dan zijn er nog de Cahiers du Cinéma , natuurlijk.'' De Cahiers du Cinéma hebben wel de naam heel, euh, ,,semiotisch'' te zijn? ,,Wel, eigenlijk hou ik daar wel van. Ik hou van kunstkritiek, al was het maar omdat het niéts met het echte leven te maken heeft. Als ik in een ingewikkelde bui ben, lees ik ook wel eens L'Art du roman van Milan Kundera of zo - dat is zo'n zalig metaboek. Maar ik zoek dan ook geen ontspanning in een boek. Dan luister ik wel naar muziek, of kijk ik naar een film of de tv. Ik wil 'goede' dingen lezen. Niet dat er iets mis is met ontspanning, begrijp me niet verkeerd, maar ik wil iets lezen waar ik iets aan heb. Ik heb zoveel vrienden en vriendinnen die wel graag lezen, maar gewoon geen tijd hebben omdat ze van 's morgens vroeg tot 's avonds laat moeten werken. Ik ben daar heel katholiek in, veronderstel ik: ik heb die tijd wel, dus moet ik hem nuttig gebruiken.''

Raf Weverbergh